Sunday, February 19, 2017

रयतेचा राजा

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या स्वराज्यासाठी ज्या प्रमाणे हिंदु

धर्मियांनी रक्त सांडले त्याप्रमाणे मुस्लिम धर्मियांनी ही रक्त सांडले आहे.

शिवरायांच्या काळात जातीभेदाला थारा नव्हता. शिवरायांच्या राज्यात

स्त्री सुरक्षीत होती. शेतकरी आंनदीत होते. शेतकर्‍यांच्या, कष्टकर्‍यांच्या

कष्टाचे मोल करणारा राजा म्हणुन शिवबांची ख्याती आहे.
============
छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणजे प्रेरणा आणि उत्साह, शिवरायांनी काळाला आणि समाजाला आकार दिला. सर्व जाती धर्माच्या मावळ्यांना सोबत घेवून स्वराज्य निर्माण केले. शिवराय फक्त योध्देच नव्हते तर मानसतज्ञ, शेतीनिष्ठ, उद्योजक होते. शिवरायांचे ध्येय हे स्वराज्य होते धर्मराज्य नव्हते. त्यांना अन्याय अत्याचाराची प्रचंड चीड होती. आपल्या राज्यात कोणावर ही त्यांनी अन्याय होऊ दिला नाही. राजे रायतेच्या सुख दु:खात सहभागी होत असे. रयतेला त्रास देणारांना त्यांनी माफ केले नाही. गावकुसाबाहेर राहणार्‍या दलितांच्या हातात तलवार देण्याचे काम पहिल्यांदा शिवरायांनी केले. शिवराय माणसाच्या कल्याणासाठी लढले. त्यांच्या कार्याचा आज आपण किती आदर्श घेतोत? आज माणुसकी रसातळात जात आहे. जाती-धर्माच्या नावाखाली एकमेकांना लढवले जात आहे. दोन समाजात द्वेष निर्माण केले जात आहे.  शिवरायांचे नाव घेवून काही तथाकथीत पुढारी आपल्या राजकीय पोळ्या भाजुन घेत आहेत. अशा ढोंगी पुढार्‍यांना धडा शिकवण्याची गरज आहे. शिवरायांचे विचारच समाजाला तारु शकतात. आजच्या तरुणांनी शिवचरित्राचे वाचन करुन चांगला समाज घडवण्याचा प्रयत्न करावा.

शेतकर्‍यांच्या मालाला
योग्य भाव होता
शिवरायांचा राजकीय व्यवहार स्वच्छ होता. शिवकाळात भ्रष्टाचार झाला नाही. शिवाजीराजे स्वत: निर्मळ व पारदर्शक होते. त्यांची सक्त ताकीद असायची की, प्रजेच्या गवताच्या काडीला व भाजीच्या देठाला हात लावू नका, गावच्या पाणवठ्यावरचे पाणी गरजेपेक्षा जास्त घेवू नका, मोबदल्याशिवाय शेतकर्‍यांची फळे तोडु नका, झाडे तोडु नका, हवेच असेल तर जीर्ण झालेले झाड तोडापण त्या ठिकाणी दुसरे झाड लावा.अशी प्रजेची काळजी घेणारे राजे जगात फक्त शिवाजी राजेच झाले. आज सगळीकडे भ्रष्टाचाराची बजबजपुरी आहे. पैसे दिल्याशिवाय शेतकर्‍यांना सातबारा मिळत नाही ही किती मोठी शोकांतिका आहे. आपण पर्यावरणाचा र्‍हास करत आहोत. झाडांची मोठया प्रमाणात कत्तल होत आहे. झाडे लावण्यासाठी  पुढाकार घेतला जात नाही. झाडे लावण्याची योजना मात्र गिळुन टाकण्याचे काम आजचे पुढारी आणि अधिकारी करत आहेेत. त्यावेळी राजेंनी पर्यावरणाची काळजी घेतली म्हणजे राजे किती दुरदृष्टीचे होते हे दिसून येते. शिवाजीराजे विज्ञाननिष्ठ आणि प्रयत्नवादी होते. शेतकर्‍यांना शेतीसाठी प्रोत्साहन दिले. शेतीमालाला उत्तम किंमत दिली. पडीक जमिनीची मशागत करण्यासाठी रयतेला अर्थपुरवठा केला. शेतसारा ठरवून दिला. महसुल अधिकारी नेमण्याची प्रथा राजांनी सुरु केली. शिवरायांनी हजारो वर्षाची शस्त्रबंदी, शिक्षणबंदी उठविली. प्रत्येकाला शस्त्र घेण्याचा अधिकार दिला. आज शेतीची आणि शेतकर्‍यांची काय अवस्था आहे हे सगळ्यांना माहित आहे. शेतकर्‍यांच्या मालाला भाव मिळत नाही. पाण्याची टंचाई आहे. शिवकाळात राजेंनी बांधलेले तलावे आणि बंधारे आज ही तसेच आहे पण आजच्यागुत्तेदारांनी बांधलेले तलावे आणि बंधारे कधी फुटतील याचा नेम नसतो. रयतेला गुलाम करणार्‍या देशमुख, देशपांडे यांचे वाडे पाडुन महाराजांनी जमीनदोस्त केले. त्यांनी इतर रयतेसारखी साधी घरे बांधुन रहावे असा हुकूम सोडला. आजच्या पुढार्‍यांनी आणि उच्च अधिकार्‍यांनी यापासून काही बोध घ्यावा.

स्त्रीकडे वाईट नजरेने पाहण्याची कोणाची हिंमत होत नव्हती.

शिवरायांच्या राज्यात महिलांचा आदरच केला जात होता. मग ती महिला शत्रुपक्षाकडील असली तरी तिचा सन्मान होत होता. महिलावर अन्याय, अत्याचार करणार्‍यांना राजेंनी माफ केले नाही. मुलीवर बलात्कार करणार्‍या राझांच्या पाटलांचे हातपाय तोडण्याचे आदेश दिले होते.1678 साली सकुजी गायकवाड नावाच्या सेनापतीनं बेळवाडीच्या किल्याला वेढा दिला. या किल्याची किल्लेदार एक स्त्री होती तिचे नाव सावित्रीबाई देसाई, या बहाद्दुर स्त्रीने 27 दिवस किल्ला लढवला पण सकुजीने शेवटी किल्ला जिंकला आणि विजयाच्या उन्मादात सुड भावनेने सावित्रीबाईवर बलात्कार केला. ही बातमी ऐकुन शिवाजीराजे संतापले. त्यांनी सकुजी गायकवाडचे डोळे काढावयास लावले व त्यास जन्मभर तुरुंगात डांबले. आपल्या विजयी सेनापतीनं शत्रु असलेल्या स्त्रीवर बलात्कार केला म्हणुन गय केली नाही असे होते शिवरायांचे कायदे, आज कित्येक महिलावर अन्याय, अत्याचार होतात. अत्याचार करणार्‍यावर कुठली ही कठोर कारवाई होत नाही. शिवकाळात स्त्रीकडे वाईट नजरेने पाहण्याची कोणाची हिंमत होत नव्हती.

शिवरायांचे निष्ठावंत मुस्लिम सैनिक

शिवरायांच्या पदरी 57 टक्के मुस्लिम सैनिक होते. स्वराज्य उभारणीसाठी असंख्य मुस्लिम सैनिकांनी शिवरायांना प्रामाणिकपणे मदत केली आहे. त्यामध्ये स्वकीय मुस्लिम होते. तसेच शत्रुकडील मुस्लिम देखील होते. त्यांनी शिवरायांचे नेतृत्व आनंदाने मानले. निष्ठावंतांची नावे पुढील प्रमाणे.

  सिद्दी अंबर वहाब-हे हवालदार होते. 1647 साली कोंढाणा किल्ला जिंकण्यास सिद्दी अंबरने राजास मदत केली.

  नुरखान बेग-हे शिवरायांच्या सैन्याचे पहिले सरनौबत होते. त्यांनी स्वराज्य उभारणीसाठी शत्रुबरोबर प्राणपणाने लढा दिला.

  सिद्दी इब्राहीम-हे शिवरायांचे अंगरक्षक होते. अफजलखान भेटीच्या प्रसंगी सिद्दी इब्राहीम यांनी राजांचे अंगरक्षण केले. तर कृष्णाजी कुलकर्णीने शिवरायांच्या कपाळावर तलवारीने वार केला. 1675 मध्ये सिद्दी इब्राहीम यांनी सुरुंग लावून फोंडयाचा किल्ला जिंकला, तेव्हा राजांनी सिद्दी इब्राहीम यांचा सत्कार केला व त्यांची फोंडयाच्या किल्लेदारपदी नेमणुक केली.

  सिद्दी हिलाल-हे शिवरायांच्या घोडदलात सेनापती होते. शिवाजी राजे पन्हाळा येथे अडकले असताना राजांच्या सुटकेसाठी सिद्दी हिलालने नेताजी पालकारांच्या खांद्याला खांदा लावून सिद्दी जोहर बरोबर लढा दिला.

  सिद्दी वाहवाह-हे सिद्दी हिलालचे पुत्र असून वडीलांच्या सोबत ते शिवरायांच्या सैन्यात होते. सिद्दी जौहरशी लढतांना ते जखमी झाले. त्यांना कैद करण्यात आले. शिवरायांची सुटका व्हावी यासाठी या युवकाने प्राण गमावले पण सिद्दी जौहरला शरण गेला नाही.

  रुस्तुमेजमान-रुस्तुमेजमान हे शहाजीराजांचे जिवलगमित्र रणदुल्लाखान यांचे पुत्र होते. तसेच ते शिवाजीराजांचे आदीलशाही दरबारातील जिवलग मित्र (हेर) होते. अफजलखान ठार मारण्याच्या इराद्याने निघालेला आहे ही खात्रीलायक बातमी राजांना प्रथम रुस्तुमेजमानने सांगितली. रुस्तुमेजमानने राजांना हुबळीच्या लढ्यात मदत केली. तसेच 1663 साली नेताजी पालकर यांना देखील मदत केली होती. रुस्तुमेजमानने राजांना प्रामाणिक मदत केली व स्वराज्य उभारणीस हातभार लावला.
 
मदारी मेहतर-हे राजांचे विश्‍वासू मित्र होते. 17 ऑगस्ट 1666 रोजी आग्राच्या सुटकेप्रसंगी मदारीने प्राण धोक्यात घालुन राजांना मदत केली. त्यात मदारी पकडले गेले. औरंगजेबाच्या सौनिकांनी मदारीला पाट फुटे पर्यंत मारले पण मदारीने राजे कोठे गेले सांगितले नाही. अशा निष्ठावान मित्राला राजांनी स्वराज्यातील उच्चपद घेण्याचा आग्रह केला तेव्हा मदारीने विनम्रपणे नकार दिला आणि सिंहासनावरची चादर बदलण्याचे काम घेतले.

 काझी हैदर-हे शिवरायांचे 1670 ते 73 पर्यंत वकील होते. त्यानंतर राजांचे खाजगी सचिव झाले. फारसी पत्रलेखनांची जबाबदारी राजांनी त्यांच्यावर सोपविली. वकील,सचिव, पत्रलेखन इ. महत्वपुर्ण जबाबदारी सांभाळणारे काझी हैदर राजांचे किती विश्‍वासू मित्र असतील?

  शमाखान-हे शिवरांचे सरदार होते. मोगलांचे किल्ले ताब्यात घेण्यासाठी शमाखानाने प्राणाची बाजी लावली.

 दौलतखान-हे शिवरायांच्या आरमारदलाचे प्रमुख होते. यांनी 1680 साली उंदेरीवर हल्ला केला. 1678 साली साली खांदेरी लढ्यात पराक्रम गाजविला. 1674 साली सिद्दी संबुळचा पराभव केला.

 दर्यासारंग-हे शिवरायांच्या आरमाराचे सुभेदार होते त्यांनी खांदेरीवर विजय मिळविला. बसनुर जिकंण्यास मदत केली.

 हुसेनखान मियाना-हे शिवरायांच्या लष्करातील अधिकारी होते. यांनी मसौदखानच्या अदोनी प्रांतावर हल्ला केला व 1679 साली बिळगी, जामखिंड आणि धारवाड जिंकले.

 इब्राहीमखान- हे आरमारातील अधिकारी होते. दर्यासारंग यांच्याबरोबर शत्रुशी लढा दिला.
सिद्दी मिस्त्री- हे देखील शिवरायांच्या आरमारातील अधिकारी होते.
  सुलतानखान-हे आरमारात अधिकारी होते तर 1681 साली सुभेदार झाले.
दाऊदखान- हे देखील आरमारात सुलातानखानानंतर सुभेदार झाले. पोर्तुगीजाकडुन दारुगोळा मिळविला.

 इब्राहीमखान-हे राजांचे तोफखाना प्रमुख होते. अनेक लढ्यात तोफांचा वापर करुन शत्रुला पराभुत करण्यात इब्राहीमखानाचा मोठा वाटा आहे.

  चित्रकार मीर महंमद-हे शिवकालीन चित्रकार असून शिवाजी राजांचे जगातील पहिले आणि प्रत्यक्ष चित्र मीर महंमद यांनीच रेखाटले(पुरंदर तहाच्या वेळी) मीर महंमद यांनी शिवाजीराजांचे चित्र नसते रेखाटले तर आज आपणाला राजांचे खरे चित्र उपलब्ध झाले नसते.

  मौनीबाबा आणि बाबा याकुत-पाटगावचे मौनीबाबा आणि केळशीचे बाबा याकुत हे मुस्लिम संत शिवराय यांचे हितचिंतक होते. त्यांच्या भेटीसाठी शिवाजीराजे पाटगावला आणि केळशीला अनेकवेळा गेले. त्यांनी शिवरायांना मोलाची मदत केली.
यासह अन्य निष्ठावंत मुस्लिम सैनिक शिवरायांच्या पदरी होते. यातील एकानेही गद्दारी केली नाही. त्यावेळच्या लढाया ह्या राजकीय होत्या, जाती-धर्माच्या नव्हत्या. मदारी मेहतर यांच्या निधनानंतर त्यांची कबर राजांनी रायगडावर बांधली. मुस्लिम सैनिकांना नमाजासाठी राजांनी रायगडावर मशिद बांधली. मुस्लिम स्त्रियांना बहिणीसारखे वागविले. शिवकाळात एक ही धार्मिक दंगल झाली नाही. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या स्वराज्यासाठी ज्या प्रमाणे हिंदु धर्मियांनी रक्त सांडले त्याप्रमाणे मुस्लिम धर्मियांनी ही रक्त सांडले आहे. शिवरायांच्या काळात जातीभेदाला थारा नव्हता. शिवरायांच्या राज्यात स्त्री सुरक्षीत होती. शेतकरी आंनदीत होते. शेतकर्‍यांच्या, कष्टकर्‍यांच्या कष्टाचे मोल करणारा राजा म्हणुन शिवबाची ख्याती आहे. सर्वधर्म समभावाची बीजे पेरुन ती माणसांच्या मनात रुजवणारा आदर्श राजा म्हणुन छत्रपती शिवाजी महाराजाकडे पाहिले जाते.राजा

Monday, January 30, 2017

Human rights आणि ढोंग आणि स्वच्छ भारत अभियान...!

Human rights आणि ढोंग आणि स्वच्छ भारत अभियान...!

तथाकथित 'माणूस' म्हणून घेणाऱ्या ढोंगी लोकांना चित्र बघूनच मळमळायला होत असेल मात्र माणूसपण नेमकं कुणाचं जपायचं, कुणी जपायचं अन कुठपर्यंत जपायचं...!
जेव्हा जेव्हा गटार साफ होत असताना आपलाच एक बांधव गटारात पूर्ण बुडालेला असतो तेव्हा तेव्हा त्याला 'सेफ्टी' म्हणजे काय 'ती' कधीच नसते.
त्याच्या जगण्याच्या अधिकाराची पर्वा करणं तर दूरच, उलट भंपक मानवतेची लक्तरे टांगून मज्जा बघनर्यांची आणि कसलेतरी भाव चेहऱ्यावर आणून नाकाला रुमाल लावणाऱ्यांचीच प्रतिष्ठा धोक्यात येत असते.
त्या स्वच्छ काम करणाऱ्या बांधवांच्या कामाला प्रतिष्ठा तर सोडाच , सहानुभूती सुद्धा नाही.
ते सारे बांधव खरेच ग्रेट आहेत आणि त्यांचं काम सुद्धा...!
आपल्याच मनात गटारं तुंबली आहेत, घाण, घाणेरडी, भंपकपणाची गटारं, खोटारडेपणाची किळसवाणी घाण, अहँपणाची किळस, आणि आणि  घाण ते सारं...!
गटारीत उतरताना त्रास होऊ नये म्हणून अंगाला तेल लावणे आणि गटारीची घिन नाकात बसू नये म्हणून दारू पिणे हे कुठल्या मानवी हक्कात येतं?
माणूस म्हणून जन्माला येणं म्हणजे काय निव्वळ हात, पाय, डोळे आणि कान का?
जगण्याचा अधिकार असा काही नाही का?
विषारी रसायनांनी ते जीवन्त राहत असतील का?
डेटॉल नं हात धुणारे नाही धुतला तर पडतात नं 'लगेच' आजारी तर यांची आणि यांच्यामुळे कुटुंबात पसरणाऱ्या आजाराचं काय?
यांचं जगणं आणि मरणं सुद्धा इतकं स्वस्त का आणि कुणी केलं?
'स्वच्छ भारत अभियान' फक्त झाडू हातात घेऊनच का;
का उतरलं नाही कुणी अजून गटारात 'स्वच्छ भारत अभियान' म्हणून...सेल्फी काढायला?
ढोंगं सोडा, नाटकं बंद करा, आणि माणूस म्हणून घेणाऱ्या हिंसक जनावरांनो...
जरा
या बांधवांच्या  'human rights' चा जरा विचार करा.

आणि 'अच्छे दिन' वाल्यांनी देखील 'माझा भारत खऱ्या अर्थानं स्वच्छ करणाऱ्या' या सर्व शूरांना त्यांच्या जगण्याचा अधिकार द्यावा आणि तो देणे हे तुमच्यावर बंधनकारक आहे.

सफाईकाम करणाऱ्या समस्त बांधवांना समर्पित....
तुम्ही खरंच ग्रेट आहात.

Wednesday, January 25, 2017

26 जानेवारीचे उपकार...!!!

#26 जानेवारीचे उपकार...!!!

जगण्याची व्याख्याच नव्हती
आणि मरणं हेच जन्मसिद्ध जगणं होतं....
आणि स्वातंत्त्र्य कि काय ते झालो...
आम्ही पण तुमच्यासोबत...
अहो तुम्हीच तर सांगितलं की आता 'तुम्ही स्वतंत्र झालात म्हणून....'
अन तेव्हा पासून शोध
'आमचा
आमच्याच स्वातंत्र्याचा....'
आणि गंमत म्हणजे
कळाला बरं फरक
'आम्हाला'
'आमच्यातला अन तुमच्यातला...'
मग कोंडमारा फुटला
आणि
रक्तात पेटून उठले अगणित सूर्य...

26 जानेवारीचे उपकार...
कारण
क्रांतीची आग अन बंडाचा राग...
दोन्हीला धार दिली ती
फक्त आणि फक्त संविधानाने....

त्याच निमित्ताने पुन्हा एकदा आव्हान ...
त्या सर्व क्रांती सुर्यांना....
संविधान आहे म्हणून जगलो, लढलो आणि जिंकलो
लढाई अजून संपली नाही....
आणि सूर्यास्त आता होणार नाही....!
#happy Republic day

Mahesh NAWALE

Monday, January 9, 2017

नर्व्हस नाईनटी

नर्व्हस नाईनटी

शतकाच्या जवळ आल्यानंतर येणाऱ्या नर्वसनेसला "नर्व्हस नाईनटी"असे म्हणतात.
जगात खूप कमी म्हणजे अगदी दुर्मिळ क्रिकेट प्लेयेर्सला या प्रकारच्या नर्व्हसनेस चा सामना करावा लागला.

बॅडमिंटन एकेरी, टेनिस एकेरी, चेस, आणि तत्सम क्रीडा प्रकारात एकटा प्लेअर लढत असतो आणि देशाचे प्रतिनिधित्व करत असताना विजयाच्या जवळ आल्यावर नर्व्हस वगैरे होताना आपण बघत असतो.

मात्र क्रिकेट हा अकरा जणांची एक टीम असलेला क्रीडा प्रकार असताना संघाच्या विजयाशी येताना येणारा 'नर्व्हसपणा' वयक्तिक शतकाच्या जवळ आल्यावर जेव्हा येतो तेव्हा त्याला कोणत्या व्याख्येत बसवावे ह्या प्रश्नाचे उत्तर म्हणजे 'नर्व्हसनाईनटी'.

अखिल विश्वात 'नर्व्हस नाईनटी' वाले प्लेअर नाममात्र आहेत, मात्र जे आहेत त्यांनी देशाचे प्रतिनिधित्व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर करत असताना स्वतःचे शतक जवळ आल्यावर कमी होत जाणारा धावांचा वेग आणि त्यातच आऊट होण्याच्या या क्रीडा प्रकाराला विशेष हळहळ प्राप्त करवून दिली आणि आपल्या भारत देशात हि हळहळ जास्तच प्रकट झालेली दिसून आली.

हल्ली भारतीय क्रिकेट मध्ये विराट विराट शतक होत असताना 'नर्व्हसनाईनटी' हा अवगुण मात्र हद्दपार झालेला दिसून येत आहे.आणि हि विशेष आनंदाची गोष्ट आहे.

महेंद्रसिंग धोनी नावाच्या एका विशेष आणि खऱ्या खुऱ्या खेळाडूने देशाला 'जिंकणं' या प्रकाराची सवय लावली आणि अटी तटीच्या सामन्यात सुद्धा आपला एकही खेळाडू आणि पाहणारा दर्शक ' नर्व्हस' होत नाही हे विशेष, उलट सारंच कसं उत्सव उत्सव होऊन जातं.

आता हे वाचल्या नंतर बऱ्याच जणांना नर्व्हस पणा येऊ शकतो आणि ' नर्व्हस नैन्टि' जर सोडलं तर बाकी किती विशेष होतं अशी ओरड सुरु होऊ शकते.
मात्र त्या सर्व ' नर्व्हस नैन्टि' समर्थक आणि भक्त मंडळींना मला एवढेच सांगायचे आहे की आजच्या ' फिरकी विथ महेश' चा विषय 'नर्व्हस नाईनटी' हा असल्या कारणाने केवळ तथ्याच्या आधारावर याचा विचार करावा उगीच आपण किती मोठे भक्त आहोत हे सिद्ध करत बसू नये.

 'नर्व्हस नाईन टी' हि भावना हद्दपार होवो आणि देश नवनवे रेकॉर्ड घडवीत राहो.

वाचत राहा
फिरकी विथ महेश नवले

Sunday, January 8, 2017

भीष्मांसारखा इच्छामरणी फक्त धोनी...!

भीष्मांसारखा इच्छामरणी फक्त धोनी...!

MSD थँक्स.
धोनी,
तू नसताना सुद्धा आम्ही क्रिकेट बघायचो, पण जिंकणं आणि फक्त जिंकणं आम्हाला ठाऊकच नव्हतं, मुळात आमची जिंकण्याची खरी व्याख्या फक्त पाकिस्तान विरुद्ध जीवन्त राहत असे, अन्यथा आम्ही कुणाचं शतक झालं की हरखून जायचो आणि त्यातच आम्हाला जिंकल्यासारखं वाटायचं, खेळायला आलेला प्रत्येक जण आम्हाला ड्युटी वर हजर झाल्यासारखा वाटायचा, अकरा जण एक एक करून बळजबरीने टीम या व्याख्येत बसत होते.

आणि खरं सांगू, क्रिकेट मध्ये अकरा प्लेअर मिळून असतात हेच आम्ही विसरून गेलो होतो, आमच्या साठी इंडिया म्हणजे एकाच हाताच्या बोटावर मोजता येईल अशी टीम आणि त्यातही राहुल द्रविड वगळता सारे आपली स्वतःची टीम बनवून  भारत हरला तरी स्वतः जिंकतिल अशी तरतूद करणारे होते.

धोनी तू आलास आणि वीज चमकावी तसं काही चमकून गेलं, हळू हळू चित्र पालटलं, अकराच्या अकरा जणं दिसायला लागले, खेळायला लागले, आणि जिंकायला लागले.
तुझ्यामुळे देश जगज्जेता झाला, यापूर्वी रेकॉर्ड खूप झाले मात्र ते देशाच्या प्लेयेर्सच्या नावावर होते, तू मात्र देशाच्या नावावर रेकॉर्ड जोडले.

धोनी तूच भीष्मासारखा इच्छामरणी आहेस, तुला कुणी निवृत्त हो असं म्हणत नाही की तुला कुणी captaincy सोड असं म्हणत नाही,
तुझे निर्णय हे तुझेच असतात आणि
संपूर्ण भारत देश तुझ्यासोबत आहे.
MSD तूच महान आहेस.